КЛИНИКАЛЫҚ ТӘЖІРИБЕДЕ ҰЙҚЫ КЕЗІНДЕГІ ОБСТРУКТИВТІ АПНОЭ СИНДРОМЫН АНЫҚТАУ МӘСЕЛЕСІ: КЛИНИКАЛЫҚ-ДИАГНОСТИКАЛЫҚ ЖӘНЕ МЕДИЦИНАЛЫҚ-ҰЙЫМДАСТЫРУШЫЛЫҚ ТАЛДАУ

Өзектілігі. Ұйқы кезіндегі обструктивті апноэ синдромы ұйқы барысында тыныс алудың ең жиі кездесетін бұзылыстарының бірі болып табылады және жүрек-қантамырлық және метаболикалық аурулардың маңызды қауіп факторы ретінде қарастырылады.

Мақсаты. Стационарлық науқастардың клиникалық деректерін, полисомнографиялық зерттеу нәтижелерін және алғашқы медициналық-санитарлық көмек дәрігерлерінің сауалнамасын талдау негізінде ұйқы кезіндегі обструктивті апноэ синдромының анықталу деңгейін бағалау.

Материалдар мен әдістер. Қырғыз Республикасының Ош облысында және Ош қаласында 2020 жылдан 2024 жылға дейінгі кезеңде обструктивті ұйқы апноэ синдромын тіркеу бойынша ресми статистикалық деректерді, сондай-ақ Ош аймақаралық клиникалық ауруханасының пульмонология бөліміне түскен 152 науқастың медициналық карталарынан алынған деректерді ретроспективті сипаттамалық талдау жүргізілді. 71 науқаста жеке медициналық орталықтарда жүргізілген полисомнографиялық зерттеу нәтижелері талданды. Сонымен қатар, ақпараттану деңгейі мен диагностика ерекшеліктерін бағалау мақсатында алғашқы медициналық-санитарлық көмек көрсететін 78 дәрігерге сауалнама жүргізілді.

Нәтижелер. Статистикалық деректерді талдау ұйқы кезіндегі обструктивті апноэ синдромының аймақта ресми тіркелуі төмен деңгейде екенін көрсетті, бұл аурудың жеткіліксіз анықталуын көрсетеді. Зерттелген науқастар арасында егде жастағы адамдар басым болды (63,2 ± 12,7 жас), дене салмағы индексі жоғары (медиана 35 [32-38] кг/м²). Науқастардың көпшілігінде қатар жүретін аурулардың жоғары таралуы анықталды: созылмалы обструктивті өкпе ауруы (90,8 %), семіздік (90,1 %), гипертониялық ауру (75,0 %) және жүректің ишемиялық ауруы (69,1 %). Полисомнография деректері бойынша апноэ-гипопноэ индексінің медианасы 18 (10-35,5) эпизод/сағ, десатурация индексінің медианасы 32,0 (14,3-46,6) эпизод/сағ болды, бұл ретте науқастардың көпшілігінде синдромның орташа және ауыр дәрежелері анықталды. Сауалнама нәтижелері дәрігерлердің 63 %-ы Epworth және STOP-BANG скринингтік сауалнамаларын қолданбайтынын, ал 82 %-ы науқастарды полисомнографиялық зерттеуге жібермейтінін көрсетті.

Қорытынды. Аймақта ұйқы кезіндегі обструктивті апноэ синдромының төмен анықталуы аурудың клиникалық ерекшеліктерімен қатар скринингтік құралдар мен арнайы диагностикалық әдістердің жеткіліксіз қолданылуымен байланысты.

1. Iannella, G., Pace, A., Bellizzi, M. G., Magliulo, G., Greco, A., De Virgilio, A., Croce, E., Gioacchini, F. M., Re, M., Costantino, A., Casale, M., Moffa, A., Lechien, J. R., Cocuzza, S., Vicini, C., Caranti, A., Marchese Aragona, R., Lentini, M., & Maniaci, A. (2025). The global burden of obstructive sleep apnea. Diagnostics, 15(9), Article 1088. DOI: https://doi.org/10.3390/diagnostics15091088

2. Sönmez, I., Dupuy, A. V., Yu, K., Cronin, J., Yee, J., & Azarbarzin, A. (2025). Unmasking obstructive sleep apnea: Estimated prevalence and impact in the United States. Sleep, 48(1), 277-278. DOI:https://doi.org/10.1093/sleep/zsaf090.0635

3. Zasadzińska-Stempniak, K., Zajączkiewicz, H., & Kukwa, A. (2024). Prevalence of obstructive sleep apnea in the young adult population: A systematic review. Journal of Clinical Medicine, 13(5), Article 1386. vhttps://doi.org/10.3390/jcm13051386

4. Niu, Y., Sun, S., Wang, Y., Chen, L., Shao, Y., & Zhang, X. (2025). Spatiotemporal trends in the prevalence of obstructive sleep apnoea across China: A multilevel meta-analysis incorporating geographic and demographic stratification (2000-2024). Nature and Science of Sleep, 17, 879-903. DOI:https://doi.org/10.2147/NSS.S525547

5. Mirrakhimov, A., Sooronbaev, T., & Mirrakhimov, E. M. (2013). Prevalence of obstructive sleep apnea in Asian adults: A systematic review of the literature. BMC Pulmonary Medicine, 13, Article 10. DOI:https://doi.org/10.1186/1471-2466-13-10

6. Craciun, M. L., Avram, A. C., Buleu, F., Badalica-Petrescu, M., Cotet, I. G., Mateescu, D. M., Iurciuc, S., Crisan, S., Toma, A. O., Avram, C., & Pah, A. M. (2025). Association between obstructive sleep apnea and cardiovascular risk: A systematic review and meta-analysis of prospective cohort studies. Medicina, 61(11), Article 1988. DOI: https://doi.org/10.3390/medicina61111988

7. Ajosenpää, M., Sarin, S., Vahlberg, T., et al. (2025). Sleep apnea prevalence and severity after coronary revascularization versus no intervention: A systematic review and meta-analysis. Sleep and Breathing, 29, Article 13. DOI: https://doi.org/10.1007/s11325-024-03164-4

8. Somers, V. K., Javaheri, S., Gozal, D., Mokhlesi, B., et al. (2024). Interactions of obstructive sleep apnea with the pathophysiology of cardiovascular disease, Part 1: JACC state-of-the-art review. Journal of the American College of Cardiology, 84(13), 1208-1223. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jacc.2024.02.059

9. DiCaro, M. V., Lei, K., Yee, B., & Tak, T. (2024). The effects of obstructive sleep apnea on the cardiovascular system: A comprehensive review. Journal of Clinical Medicine, 13(11), Article 3223. DOI: https://doi.org/10.3390/jcm13113223

10. Cirri, L., Bolotbek Uulu, A., Shakiev, N., Omuralieva, A., Mirzalieva, G., Sooronbaev, T., Manconi, M., & Latshang, T. D. (2024). Sleep medicine in the Kyrgyz Republic: Past, present, and future. Journal of Clinical Sleep Medicine, 20(7), 1213-1216. DOI: https://doi.org/10.5664/jcsm.11156

11. Myrzaakhmatova, A. (2024). Rasprostranennost' sindroma obstruktivnogo apnoe/gipopnoe sna v Kyrgyzstane. Eurasian Journal of Healthcare, 3(3), 65-69.

12. International Primary Care Respiratory Group. (2023). Knowledge and attitudes of Kyrgyz physicians towards sleep medicine: Results of the SMAKK survey. Retrieved January 16, 2026, from https://www.ipcrg.org/23007

13. National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic. (2026). Official statistical database of the Kyrgyz Republic. Retrieved January 18, 2026, from https://stat.gov.kg

14. Torres, G., Sánchez de la Torre, M., Pinilla, L., & Barbé, F. (2024). Obstructive sleep apnea and cardiovascular risk. Clínica e Investigación en Arteriosclerosis, 36(4), 234-242. DOI: https://doi.org/10.1016/j.arteri.2024.01.004

15. Undrajavarapu, A., Prasath, A., Varghese, M., George, P., & Kisku, K. H. (2024). Correlation between oxygen desaturation index measured by overnight oximetry and apnea-hypopnea index measured by polysomnography in patients diagnosed with obstructive sleep apnea. Cureus, 16(10), e71895. DOI: https://doi.org/10.7759/cureus.71895

16. McNicholas, W. T. (2018). Comorbid obstructive sleep apnoea and chronic obstructive pulmonary disease and the risk of cardiovascular disease. Journal of Thoracic Disease, 10(Suppl. 34), S4253-S4261. DOI: https://doi.org/10.21037/jtd.2018.10.117

17. Tasali, E., Pamidi, S., Covassin, N., & Somers, V. K. (2025). Obstructive sleep apnea and cardiometabolic disease: Obesity, hypertension, and diabetes. Circulation Research, 137(5), 764-787. DOI: https://doi.org/10.1161/CIRCRESAHA.125.325676