COVID-19 ПАНДЕМИЯСЫНАН АЛЫНҒАН САБАҚТАР: АЛМАТЫ ҚАЛАСЫНДАҒЫ СТАЦИОНАРЛАРДЫҢ БАСҚАРУЫ МЕН ДАЙЫНДЫҚ ДЕҢГЕЙІН САПАЛЫҚ ЗЕРТТЕУ

Өзектілігі: COVID-19 пандемиясы аурухана жүйелеріне бұрын-соңды болмаған жүктеме түсіріп, ресурстармен қамтамасыз ету, басқару және кадрлық әлеует салаларындағы құрылымдық әлсіз тұстарды айқындады. Қазақстанда, атап айтқанда Алматы қаласында, модульдік инфекциялық стационарларды құруды қоса алғанда, ауқымды ұйымдастырушылық өзгерістер жүзеге асырылды. Алайда олардың тиімділігі мен болашақ дағдарыстарға дайындық деңгейі туралы денсаулық сақтау басшыларының көзқарастарын сипаттайтын сапалық деректер жеткіліксіз.

Мақсаты: Алматы қаласындағы COVID-19 пандемиясы кезеңінде стационарлардың қызмет етуіне қатысты денсаулық сақтау басшыларының тәжірибесін зерттеу, енгізілген шаралардың тиімділігін бағалау және болашақ пандемияларға дайындық пен жүйенің орнықтылығына әсер ететін негізгі факторларды анықтау.

Әдістері: Жартылай құрылымдалған тереңдетілген сұхбаттарды қолдана отырып сапалық зерттеу жүргізілді. Зерттеуге Алматы қаласының көпсалалы стационарларынан 16 басқарушы (5 – жоғары деңгейдегі, 11 – орта буын) мақсатты іріктеу әдісі арқылы кәсіби WhatsApp топтары негізінде тартылды. Деректер 2026 жылдың бірінші тоқсанында 15–20 минуттық онлайн сұхбаттар арқылы жиналды. Сұхбаттар аудиожазбаға түсіріліп, толық мәтінге көшірілді және индуктивті тақырыптық талдау әдісімен өңделді.

Нәтижелері: Жеті өзара байланысты тақырып анықталды: (1) стационарлардың шамадан тыс жүктелуі – жүйелік дайындықтың жеткіліксіздігінің көрінісі; (2) ресурстар тапшылығы, оның ішінде оттегі инфрақұрылымы негізгі шектеуші фактор ретінде; (3) модульдік COVID-стационарлар негізгі бейімделу стратегиясы ретінде; (4) уақтылы және үйлестірілген басқарушылық шешімдердің маңыздылығы; (5) медициналық персоналдың әл-ауқаты жүйе тиімділігінің негізгі анықтаушысы ретінде; (6) болашақ пандемияларға ішінара дайындық; (7) біріктірілген және бейімделгіш дайындық жүйесінің қажеттілігі. Модульдік стационарлар пандемияға жауап берудегі бетбұрыс кезең ретінде бағаланып, қуаттылықты арттыруға және жүйе ішіндегі үйлестіруді жақсартуға ықпал етті. Соған қарамастан, кадр тапшылығы, басқару және цифрлық инфрақұрылымға қатысты мәселелер сақталуда.

Қорытынды: COVID-19 пандемиясы кезеңінде стационар жүйесінің тиімділігі ресурстар, басқару тетіктері және кадрлық тұрақтылықтың өзара ықпалымен айқындалды. Зерттеу нәтижелері болашақ қоғамдық денсаулық сақтау төтенше жағдайларына дайындықты қамтамасыз ету үшін ауқымды инфрақұрылымды дамыту, кадрлық саясатты нығайту, басқаруды жетілдіру және цифрлық шешімдерді дамытуға бағытталған интеграцияланған әрі бейімделгіш тәсілдердің қажеттілігін көрсетеді.

1. Kumar, A., Singh, R., Kaur, J., Pandey, S., Sharma, V., Thakur, L., Sati, S., Mani, S., Asthana, S., Sharma, T. K., Chaudhuri, S., Bhattacharyya, S., & Kumar, N. (2021). Wuhan to world: The COVID-19 pandemic. Frontiers in Cellular and Infection Microbiology, 11, 596201. https://doi.org/10.3389/fcimb.2021.596201

2. Chauhan, S. (2020). Comprehensive review of coronavirus disease 2019 (COVID-19). Biomedical Journal, 43(4), 334–340. https://doi.org/10.1016/j.bj.2020.05.023

3. Muralidar, S., Ambi, S. V., Sekaran, S., & Krishnan, U. M. (2020). The emergence of COVID-19 as a global pandemic: Understanding the epidemiology, immune response and potential therapeutic targets of SARS-CoV-2. Biochimie, 179, 85–100. https://doi.org/10.1016/j.biochi.2020.09.018

4. World Health Organization. (2020). Oxygen sources and distribution for COVID-19 treatment centres. Retrieved January 10, 2026, from https://www.who.int/publications/i/item/oxygen-sources-and-distribution-for-covid-19-treatment-centres

5. Bacelar-Silva, G. M., Cox, J. F., & Rodrigues, P. (2022). Achieving rapid and significant results in healthcare services by using the theory of constraints. Health Systems, 13(1), 48–61. https://doi.org/10.1080/20476965.2022.2115408

6. Milesky, J., Rosen, M., Sharma, R., et al. (2023). Acute care nursing staff shortages that compromise patient-to-nurse ratios: Rapid response. In Making healthcare safer IV: A continuous updating of patient safety harms and practices. Agency for Healthcare Research and Quality. Retrieved January 10, 2026, from https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK615419/

7. Masbi, M., Tavakoli, N., & Dowlati, M. (2024). Challenges of providing special care services in hospitals during emergencies and disasters: A scoping review. BMC Emergency Medicine, 24(1), 238. https://doi.org/10.1186/s12873-024-01160-1

8. Haldane, V., De Foo, C., Abdalla, S. M., et al. (2021). Health systems resilience in managing the COVID-19 pandemic: Lessons from 28 countries. Nature Medicine, 27(6), 964–980. https://doi.org/10.1038/s41591-021-01381-y

9. Sasidharan, S., & Dhillon, H. S. (2021). Stress and burnout among healthcare workers in the coronavirus disease 2019 intensive care unit. International Journal of Critical Illness and Injury Science, 11(4), 257–261. https://doi.org/10.4103/ijciis.ijciis_45_21

10. Chen, S., Zhang, Z., Yang, J., et al. (2020). Fangcang shelter hospitals: A novel concept for responding to public health emergencies. The Lancet, 395(10232), 1305–1314. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(20)30744-3

11. Ndayishimiye, C., Sowada, C., Dyjach, P., et al. (2022). Associations between the COVID-19 pandemic and hospital infrastructure adaptation and planning: A scoping review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(13), 8195. https://doi.org/10.3390/ijerph19138195

12. Kodaira, Y., Inokuchi, M., Omomo, T., et al. (2025). A stratified approach to hospital surge capacity during the COVID-19 pandemic in Tokyo. Acute Medicine & Surgery, 12(1), e70076. https://doi.org/10.1002/ams2.70076

13. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa

14. Rosenbaum, L. (2020). Facing COVID-19 in Italy—Ethics, logistics, and therapeutics on the epidemic’s front line. New England Journal of Medicine, 382(20), 1873–1875. https://doi.org/10.1056/NEJMp2005492

15. Singh, M., Dhir, S., Kasar, J., et al. (2025). Navigating oxygen management challenges amidst COVID-19 pandemic and beyond in India: A modified total interpretive structural modeling approach. BMC Health Services Research, 25(1), 1463. https://doi.org/10.1186/s12913-025-13655-z

16. COVID-19 and the oxygen bottleneck. (2020). Bulletin of the World Health Organization, 98(9), 586–587. https://doi.org/10.2471/BLT.20.020920

17. Tobin, R. J., Walker, C. R., Moss, R., et al. (2025). A modular approach to forecasting COVID-19 hospital bed occupancy. Communications Medicine, 5(1), 349. https://doi.org/10.1038/s43856-025-01086-0

18. Łukasik, M., & Porębska, A. (2022). Responsiveness and adaptability of healthcare facilities in emergency scenarios: COVID-19 experience. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(2), 675. https://doi.org/10.3390/ijerph19020675

19. Ben-Tovim, D. I., Bajger, M., Bui, V. D., et al. (2022). Modular structures and the delivery of inpatient care in hospitals: A network science perspective on healthcare function and dysfunction. BMC Health Services Research, 22(1), 1503. https://doi.org/10.1186/s12913-022-08865-8

20. Abdel-Motaal, K. A., El Kheir-Mataria, W. A., & Chun, S. (2025). Global health governance and the WHO pandemic agreement: A scoping review of challenges and analysis of reforms. International Journal of Environmental Research and Public Health, 22(12), 1807. https://doi.org/10.3390/ijerph22121807

21. Shanafelt, T. D., Ripp, J., & Trockel, M. (2020). Understanding and addressing sources of anxiety among health care professionals during COVID-19. JAMA, 323(21), 2133-2134. Retrieved January 10, 2026, from https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/2764380