COVID-19 ЖӘНЕ ТИРЕОТОКСИКОЗДЫҢ ҚАЙТАЛАНУЫМЕН ДЕКОМПЕНСАЦИЯЛАНҒАН СОЗЫЛМАЛЫ ОТАДАН КЕЙІНГІ ГИПОПАРАТИРЕОЗ: КЛИНИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙ

Өзектілігі. Созылмалы отадан кейінгі гипопаратиреоз - тиреоидэктомияның өмір бойы ем қабылдауды қажет ететін сирек асқынуы. Тиреотоксикоз, COVID-19 және дигидротахистеролды ұзақ жылдар қолдану аясындағы оның декомпенсациясы жағдайлары әдебиетте бірлі-жарым.

Мақсаты. Грейвс ауруымен науқаста декомпенсацияланған созылмалы отадан кейінгі гипопаратиреоздың клиникалық жағдайын сипаттау және декомпенсация факторларын, диагностика ерекшеліктерін, терапияны түзету тәсілдерін талдау.

Клиникалық жағдай. 58 жастағы науқас 2023 жылы аяқ-қол құрысуы, тахикардия, дірілдеу шағымдарымен түсті. Анамнезде: 1991 жылы Грейвс ауруы бойынша субтотальды тиреоидэктомия, 30 жылдан астам дигидротахистерол қабылдау, 2022 жылы COVID-19 және сол жақты гемипарез. Түскенде: гипокальциемия, гиперфосфатемия, паратиреоидты гормон төмендеген, декомпенсирленген тиреотоксикоз. Альфакальцидол, кальций карбонаты, Тирозол тағайындалды. 15 айдан кейін кальций тұрақталып, эутиреоз қалыптасты.

Қорытынды. Бұл клиникалық жағдай дигидротахистеролды ұзақ уақыт қолданудың қауіптерін, COVID-19-дың кальций-фосфор алмасуының декомпенсациясындағы триггерлік рөлін және науқастарды Д-дәруменінің белсенді метаболиттеріне уақтылы ауыстырудың маңыздылығын көрсетеді.

1. Díez, J. J., Paja, M., Gutiérrez, C., et al. (2024). Incident comorbidities in patients with chronic hypoparathyroidism after thyroidectomy: a multicenter nationwide study. Frontiers in Endocrinology, 15, 1348971. DOI: https://doi.org/10.3389/fendo.2024.1348971

2. Khan, A. A., Bilezikian, J. P., Brandi, M. L., Clarke, B. L., Gittoes, N. J. L., Pasieka, J. L., Rejnmark, L., Shoback, D. M., Potts, J. T., Guyatt, G. H., & Mannstadt, M. (2022). Evaluation and management of hypoparathyroidism: Summary statement and guidelines from the Second International Workshop. Journal of Bone and Mineral Research, 37(12), 2568-2585. DOI: https://doi.org/10.1002/jbmr.4691

3. Al Argan, R. J., Alkhafaji, D., AlQahtani, S. Y., et al. (2024). Risk factors for permanent hypoparathyroidism after thyroid surgery: A systematic review and meta-analysis. International Journal of Surgery, 110(Pt A), 102418. DOI: https://doi.org/10.1097/JS9.000000000000102418

4. Bjornsdottir, S., Ing, S., Mitchell, D. M., Sikjaer, T., Underbjerg, L., Hassan-Smith, Z., Sfeir, J., Gittoes, N. J. L., & Clarke, B. L. (2022). Epidemiology and financial burden of adult chronic hypoparathyroidism. Journal of Bone and Mineral Research, 37(12), 2602–2614. https://doi.org/10.1002/jbmr.4675

5. Büttner, M., Krogh, D., Siggelkow, H., & Singer, S. (2023). Impairments in quality of life and predictors of symptom burden in patients with hypoparathyroidism: Results from a population-based survey. Endocrine, 82(2), 419-426. DOI: https://doi.org/10.1007/s12020-023-03443-2

6. Khan, A., & Khan, S. (2025). Chronic hypoparathyroidism: Current and emerging therapies. Endocrine Practice, 31(11), 1478-1487. DOI: https://doi.org/10.1016/j.eprac.2025.07.011

7. Georgakopoulou, V. E., Avramopoulos, P., Papalexis, P., Papaioannou, O., Ballis, A., Mantzourani, M., Damaskos, C., Garmpis, N., & Dimitroulis, D. (2022). COVID-19 induced hypoparathyroidism: A case report. Experimental and Therapeutic Medicine, 23(5),346. DOI: https://doi.org/10.3892/etm.2022.11276

8. Mazziotti, G., Lavezzi, E., Brunetti, A., et al. (2021). Vitamin D deficiency, secondary hyperparathyroidism and respiratory insufficiency in hospitalized patients with COVID-19. Journal of Endocrinological Investigation, 44, 2285-2293. DOI: https://doi.org/10.1007/s40618-021-01535-2

9. Matikainen, N., Pekkarinen, T., Ryhänen, E. M., & Schalin-Jäntti, C. (2021). Physiology of Calcium Homeostasis: An Overview. Endocrinology and Metabolism Clinics of North America, 50(4), 575-590. DOI: https://doi.org/10.1016/j.ecl.2021.08.001

10. Elkattawy, S., Alyacoub, R., Ayad, S., Pandya, M., & Eckman, A. (2020). A new case of hypoparathyroidism secondary to SARS-CoV-2 infection. Cureus, 12(8), e10097. DOI: https://doi.org/10.7759/cureus.10097

11. Mannstadt, M., Clarke, B. L., Vokes, T., et al. (2013). Efficacy and safety of recombinant human parathyroid hormone (1-84) in hypoparathyroidism (REPLACE): a double-blind, placebo-controlled, randomised, phase 3 study. The Lancet Diabetes & Endocrinology, 1(4), 275-283. DOI: 10.1016/S2213-8587(13)70106-2