Preview

Теориялық және клиникалық медицинаның өзекті мәселелері

Теориялық және клиникалық медицинаның өзекті мәселелері

Кеңейтілген іздеу

АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНДАҒЫ ЖҮРЕК-ҚАН ТАМЫРЛАРЫ АУРУЛАРЫНЫҢ ДИНАМИКАСЫ ЖӘНЕ КАРДИОЛОГИЯЛЫҚ ҚЫЗМЕТТЕРДІҢ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ МҮМКІНДІКТЕРІ: АУЫЛДЫҚ ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУ САЯСАТЫНА ӘСЕРІ

https://doi.org/10.64854/2790-1289-2026-53-3-03

Толық мәтін:

Аңдатпа

Өзектілігі. Жүрек-қантамыр аурулары қоғамдық денсаулық сақтаудың маңызды мәселесі болып қала береді. Халқы негізінен ауылдық жерлерде тұратын өңірлерде медициналық ресурстардың аумақтық бөлінуі мамандандырылған көмектің қолжетімділігін шектеуі мүмкін.

Мақсаты. Алматы облысындағы жүрек-қантамыр ауруларының тіркелген аурушаңдық динамикасын және кардиологиялық қызметтің әлеуетін бағалау, сондай-ақ 2026 жылға кардиологтарға есептік қажеттілікті анықтау.

Материалдар мен әдістер. Жинақталған әкімшілік деректер негізінде ретроспективті популяциялық аналитикалық зерттеу жүргізілді. Өңірлік аурушаңдық 2019–2024 жылдарға; 10 аумақтық бірліктің аурушаңдығы, кадрлық қамтамасыз етілуі және төсек қоры 2022–2024 жылдарға; қалалық және ауылдық тұрғындардың госпитализациялары 2022–2025 жылдарға талданды. Хирургиялық және жоғары технологиялық көмек көрсеткіштері қолжетімді кезеңдер бойынша бағаланды. Сипаттамалық статистика, вариация коэффициенті және Пирсон корреляциясы қолданылды. Кардиологтарға қажеттілік 2024 жылғы диспансерлік есептегі пациенттер саны, жылдық өсім және 2 000 пациентке бір кардиолог деген жоспарлық арақатынас негізінде есептелді.

Нәтижелері. Өңірлік тіркелген аурушаңдық 100 000 тұрғынға шаққанда 2 319,7-ден 2 497,3-ке дейін өсті (+7,7%); ең жоғары өсім жүректің ишемиялық ауруы бойынша байқалды. 2024 жылы 10 аумақ бойынша орташа көрсеткіш 100 000 тұрғынға шаққанда 5 101,4, вариация коэффициенті 65,3% болды. Ауыл тұрғындарының госпитализациялары 1 756-дан 2 325-ке дейін өсті (+32,4%). Үш корреляцияның ешқайсысы статистикалық мәнділікке жеткен жоқ (p > 0,05). 2026 жылға есептік қажеттілік 84 кардиологты құрады; 2024 жылы 71 маман тіркелген. Таза есептік айырма 13 маман.

Қорытынды. Тіркелген аурушаңдықтың өсуі және көрсеткіштердің айтарлықтай аумақтық өзгергіштігі анықталды. Корреляциялар зерттеушілік сипатқа ие. Кадрлық болжам болашақтағы расталған тапшылықты емес, жоспарлық бағалауды білдіреді. Кадрлардың бөлінуін, пациенттерді бағыттау жолдарын және мамандандырылған көмектің қолжетімділігін одан әрі бағалау қажет.

Авторлар туралы

А. А. Қасымхан
«ҚДСЖМ» Қазақстандық медицина университеті; «Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті» КеАҚ
Қазақстан

Касымхан Акерке Алмаскызы – PhD докторанты

Алматы



Ж. О. Ибакова
«С. Д. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті» КеАҚ; «Кардиология және ішкі аурулар ғылыми-зерттеу институты» АҚ
Қазақстан

Ибакова Жанар Онгарбаевна – медицина ғылымдарының кандидаты, қауымдастырылған профессор

Алматы



Ж. Қ. Бурибаева
«С. Д. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті» КеАҚ
Қазақстан

Бурибаева Жанар Куанышбековна – медицина ғылымдарының докторы, профессор

Алматы



Б. Р. Нұрмұхамбетова
«С. Д. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті» КеАҚ
Қазақстан

Нурмухамбетова Бакытгул Рахимбековна – медицина ғылымдарының кандидаты, қауымдастырылған профессор

Алматы



Әдебиет тізімі

1. World Health Organization. (2025). Cardiovascular diseases (CVDs). Retrieved June 15, 2026, from https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cardiovascular-diseases

2. Dalakoti, M., Lin, N. H. Y., Yap, J., et al. (2025). Primary prevention of cardiovascular disease in Asia: Challenges: A narrative review. JACC: Advances, 4(4), Article 101670. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jacadv.2025.101670.

3. Mukasheva, G., Abenova, M., Shaltynov, A., et al. (2022). Incidence and mortality of cardiovascular disease in the Republic of Kazakhstan: 2004–2017. Iranian Journal of Public Health, 51(4), 821–830. DOI: https://doi.org/10.18502/ijph.v51i4.9243.

4. Pravitelstvo Respubliki Kazakhstan. (2022). Ob utverzhdenii Kontseptsii razvitiya zdravookhraneniya Respubliki Kazakhstan na 2022–2029 gody (Postanovlenie ot 24 noyabrya 2022 g. № 945). Retrieved June 15, 2026, from https://adilet.zan.kz/rus/docs/P2200000945 (In Russian).

5. Planey, A. M., Planey, D. A., Wong, S., et al. (2023). Structural factors and racial/ethnic inequities in travel times to acute care hospitals in the rural US South, 2007–2018. The Milbank Quarterly, 101(3), 922–974. DOI: https://doi.org/10.1111/1468-0009.12655.

6. Stansberry, T. T., Roberson, P. N. E., & Myers, C. R. (2023). U.S. rural hospital care quality and the effects of hospital closures on the health status of rural vulnerable populations: An integrative literature review. Nursing Forum, 2023, Article 3928966. DOI: https://doi.org/10.1155/2023/3928966.

7. Glushkova, N., Turdaliyeva, B., Kulzhanov, M., et al. (2023). Examining disparities in cardiovascular disease prevention strategies and incidence rates between urban and rural populations: Insights from Kazakhstan. Scientific Reports, 13(1), Article 20917. DOI: https://doi.org/10.1038/s41598-023-47899-8.

8. Berdeshova, G., Musina, A., Orakbay, L., et al. (2024). Trend of cardiovascular diseases in the northern regions of the Republic of Kazakhstan at the outpatient level. Iranian Journal of Public Health, 53(2), 425–432. DOI: https://doi.org/10.18502/ijph.v53i2.14927.

9. Aringazina, A., Kuandikov, T., & Arkhipov, V. (2018). Burden of the cardiovascular diseases in Central Asia. Central Asian Journal of Global Health, 7(1), Article 321. DOI: https://doi.org/10.5195/cajgh.2018.321.

10. Prezident Respubliki Kazakhstan. (2010). Ob utverzhdenii Gosudarstvennoy programmy razvitiya zdravookhraneniya Respubliki Kazakhstan “Salamatty Qazaqstan” na 2011–2015 gody (Ukaz ot 29 noyabrya 2010 g. № 1113). Retrieved June 15, 2026, from https://adilet.zan.kz/rus/docs/U1000001113 (In Russian).

11. Prezident Respubliki Kazakhstan. (2016). Ob utverzhdenii Gosudarstvennoy programmy razvitiya zdravookhraneniya Respubliki Kazakhstan “Densaulyq” na 2016–2019 gody (Ukaz ot 15 yanvarya 2016 g. № 176). Retrieved June 15, 2026, from https://adilet.zan.kz/rus/docs/U1600000176 (In Russian).

12. Pravitelstvo Respubliki Kazakhstan. (2021). Ob utverzhdenii natsionalnogo proekta “Kachestvennoe i dostupnoe zdravookhranenie dlya kazhdogo grazhdanina ‘Zdorovaya natsiya’” (Postanovlenie ot 12 oktyabrya 2021 g. № 725). Retrieved June 15, 2026, from https://adilet.zan.kz/rus/docs/P2100000725 (In Russian).

13. Byuro natsionalnoy statistiki Agentstva po strategicheskomu planirovaniyu i reformam Respubliki Kazakhstan. (2024). Chislennost naseleniya Respubliki Kazakhstan po polu i tipu mestnosti na 1 yanvarya 2024 goda (In Russian).

14. Goh, R. S. J., Chong, B., Jayabaskaran, J., et al. (2024). The burden of cardiovascular disease in Asia from 2025 to 2050: A forecast analysis for East Asia, South Asia, South-East Asia, Central Asia, and high-income Asia Pacific regions. The Lancet Regional Health – Western Pacific, 49, Article 101138. DOI: https://doi.org/10.1016/j.lanwpc.2024.101138.

15. Chong, B., Jayabaskaran, J., Jauhari, S. M., et al. (2025). Global burden of cardiovascular diseases: Projections from 2025 to 2050. European Journal of Preventive Cardiology, 32(11), 1001–1015. DOI: https://doi.org/10.1093/eurjpc/zwae281.

16. Tane, T., Selak, V., Eggleton, K., & Harwood, M. (2024). Drivers of access to cardiovascular health care for rural Indigenous Peoples: A scoping review. Rural and Remote Health, 24(2), Article 8674. DOI: https://doi.org/10.22605/RRH8674.

17. Loccoh, E. C., Joynt Maddox, K. E., Wang, Y., et al. (2022). Rural-urban disparities in outcomes of myocardial infarction, heart failure, and stroke in the United States. Journal of the American College of Cardiology, 79(3), 267–279. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jacc.2021.10.045.

18. World Health Organization. (2021). WHO guideline on health workforce development, attraction, recruitment and retention in rural and remote areas.

19. World Health Organization. (2020). Retention of the health workforce in rural and remote areas: A systematic review (Human Resources for Health Observer Series No. 25).

20. Yamano, T., Kotani, K., Kitano, N., et al. (2022). Telecardiology in rural practice: Global trends. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(7), Article 4335. DOI: https://doi.org/10.3390/ijerph19074335.

21. Azizi, Z., Broadwin, C., Islam, S., et al. (2024). Digital health interventions for heart failure management in underserved rural areas of the United States: A systematic review of randomized trials. Journal of the American Heart Association, 13(2), Article e030956. DOI: https://doi.org/10.1161/JAHA.123.030956.

22. Fraser, M. J., Gorely, T., O’Malley, C., et al. (2022). Does connected health technology improve health-related outcomes in rural cardiac populations? Systematic review narrative synthesis. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(4), Article 2302. DOI: https://doi.org/10.3390/ijerph19042302.

23. Ferrel-Yui, D., Candelaria, D., Pettersen, T. R., et al. (2024). Uptake and implementation of cardiac telerehabilitation: A systematic review of provider and system barriers and enablers. International Journal of Medical Informatics, 184, Article 105346. DOI: https://doi.org/10.1016/j.ijmedinf.2024.105346.

24. Clarkson, S. A., Clarkson, J. G., Bowman, S., et al. (2026). Strategies in caring for patients living with heart failure in rural communities: A systematic review of the literature. Family & Community Health, 49(2), 75–89. DOI: https://doi.org/10.1097/FCH.0000000000000452.

25. Hampton, F., Larson, J., Hobson, A., & Hughes, D. (2024). The role of telemedicine in rural specialty care: Priorities and recommendations from rural primary care physicians. Kansas Journal of Medicine, 17(1), 6–10. DOI: https://doi.org/10.17161/kjm.vol17.21290.

26. Tisdale, R. L., Purmal, C., Kalwani, N., et al. (2024). Opportunities to address specialty care deserts and the digital divide through the Veterans Health Administration’s telehealth hub-and-spoke cardiology clinic: Retrospective cohort study. Journal of Medical Internet Research, 26, Article e53932. DOI: https://doi.org/10.2196/53932.

27. Ngoie, K. D., Jenkins, L., & Schoevers, J. (2025). Evaluating referrals between rural district hospitals and a regional hospital in South Africa. African Journal of Primary Health Care & Family Medicine, 17(1), Article a4956. DOI: https://doi.org/10.4102/phcfm.v17i1.4956.

28. Bilmakhanbetova, A., Wurtz, R., Kulkayeva, G., et al. (2026). Telemedicine-based outpatient consultations for hypertension management in rural areas of Kazakhstan. BMC Health Services Research, 26, Article 806. DOI: https://doi.org/10.1186/s12913-026-14603-1.

29. Rajagopalan, N., Leung, S. W., Craft, R. S., & Bailey, A. L. (2024). Improving cardiovascular health in rural United States: Role of academic medical centers. JACC: Advances, 3(7, Part 2), Article 100950. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jacadv.2024.100950.

30. Shrestha, S., Maharjan, R., Bajracharya, S., et al. (2024). Challenges in effective referral of cardiovascular diseases in Nepal: A qualitative study from health workers’ and patients’ perspective. Cardiology Research and Practice, 2024, Article 5583709. DOI: https://doi.org/10.1155/2024/5583709.


Рецензия

Дәйектеу үшін:


Қасымхан А.А., Ибакова Ж.О., Бурибаева Ж.Қ., Нұрмұхамбетова Б.Р. АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНДАҒЫ ЖҮРЕК-ҚАН ТАМЫРЛАРЫ АУРУЛАРЫНЫҢ ДИНАМИКАСЫ ЖӘНЕ КАРДИОЛОГИЯЛЫҚ ҚЫЗМЕТТЕРДІҢ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ МҮМКІНДІКТЕРІ: АУЫЛДЫҚ ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУ САЯСАТЫНА ӘСЕРІ. Теориялық және клиникалық медицинаның өзекті мәселелері. 2026;(3):41-63. https://doi.org/10.64854/2790-1289-2026-53-3-03

For citation:


Kassymkhan A., Ibakova Zh., Buribayeva Zh., Nurmukhambetova B. CARDIOVASCULAR DISEASE DYNAMICS AND STRUCTURAL CAPACITY OF CARDIOLOGY SERVICES IN THE ALMATY REGION: IMPLICATIONS FOR RURAL HEALTH POLICY. Actual Problems of Theoretical and Clinical Medicine. 2026;(3):41-63. https://doi.org/10.64854/2790-1289-2026-53-3-03

Қараулар: 397

JATS XML


ISSN 2790-1289 (Print)
ISSN 2790-1297 (Online)