БАЛАЛАРДАҒЫ ЮВЕНИЛЬДІ ИДИОПАТИЯЛЫҚ АРТРИТ: АУРУ БЕЛСЕНДІЛІГІ, ӨМІР САПАСЫ ЖӘНЕ ПСИХОӘЛЕУМЕТТІК АСПЕКТІЛЕР
https://doi.org/10.64854/2790-1289-2026-53-3-05
Аңдатпа
Өзектілігі. Ювенильді идиопатиялық артрит балалар жасындағы ең жиі кездесетін созылмалы ревматикалық аурулардың бірі болып табылады. Ауру функционалдық шектеулермен, өмір сапасының төмендеуімен және психоэмоционалдық бұзылыстармен қатар жүруі мүмкін. Сондықтан баланың жағдайын бағалау кезінде ювенильді идиопатиялық артрит белсенділігін ғана емес, сонымен қатар аурудың күнделікті өмірге және эмоционалдық жағдайға әсерін де ескеру маңызды.
Мақсаты. Ювенильді идиопатиялық артрит бар балалардың өмір сапасы мен психоэмоционалдық жағдайын зерттеу, сондай-ақ емге бейімділігін және отбасының ақпараттану деңгейін бағалау.
Материалдар мен әдістер. Алматы қаласындағы екі ревматологиялық орталық базасында көлденең зерттеу жүргізілді. Зерттеуге 7–18 жас аралығындағы ювенильді идиопатиялық артрит бар 37 бала және олардың ата-аналары енгізілді, бақылау тобын шартты түрде сау 20 бала құрады. Ауру белсенділігі JADAS-27 бойынша, өмір сапасы PedsQL бойынша, мазасыздық SCARED бойынша, депрессиялық белгілер CDI және BDI шкалалары бойынша бағаланды. Ауру және ем туралы ақпараттану деңгейі балалар мен ата-аналарға жүргізілген сауалнама арқылы анықталды.
Нәтижелері. Ювенильді идиопатиялық артрит клиникалық нұсқаларының ішінде олигоартриттік түрі басым болды – 18 (48,6 %) пациент. JADAS-27 бойынша орташа белсенділік 20 (54,1 %) балада, жоғары белсенділік 14 (37,8 %) балада анықталды. PedsQL бойынша өмір сапасының төмендеуі 22 (59,5 %) пациентте байқалды, ең төмен көрсеткіштер эмоционалдық доменде тіркелді. CDI бойынша балалардың 57 %-ында жеңіл және орташа психоэмоционалдық өзгерістер анықталды. Емдеудегі үзілістер 17 (45,9 %) пациентте болды. Ата-аналардың 45 %-ы емдеу қағидаларын түсінуде қиындық көрсе, 58 %-ы қосымша оқыту материалдарына мұқтаж болды.
Қорытындылар. Ювенильді идиопатиялық артрит баланың физикалық жағдайына ғана емес, оның өмір сапасы мен эмоционалдық әл-ауқатына да әсер етеді. Пациенттерді кешенді жүргізу ауру белсенділігін бақылауды, психоэмоционалдық жағдайды бағалауды, емге бейімділікті арттыруды және отбасын оқытуды қамтуы тиіс.
Авторлар туралы
А. Ж. АхенбековаҚазақстан
Ахенбекова Аида Жаксыбаевна – медицина ғылымдарының кандидаты, Н. А. Барлыбаева атындағы балалар аурулары кафедрасының қауымдастырылған профессоры
Алматы
И. С. Джаксыбаева
Қазақстан
Джаксыбаева Индира Салиховна – PhD, Н. А. Барлыбаева атындағы балалар аурулары кафедрасының ғылыми атағы жоқ қауымдастырылған профессоры
Алматы
Ж. О. Оспанова
Қазақстан
Оспанова Жанна Оспановна – медицина ғылымдарының докторы, Н. А. Барлыбаева атындағы балалар аурулары кафедрасының ғылыми атағы жоқ қауымдастырылған профессоры
Алматы
Г. С. Рахым
Қазақстан
Рахым Гулсара Султанқызы – ревматолог дәрігер
Алматы
А. Б. Канапина
Қазақстан
Канапина Анель Багдатовна – жалпы педиатрия бөлімшесінің ревматолог дәрігері
Алматы
Әдебиет тізімі
1. Martini, A., Lovell, D. J., Albani, S., et al. (2022). Juvenile idiopathic arthritis. Nature Reviews Disease Primers, 8, 5. DOI: https://doi.org/10.1038/s41572-021-00332-8
2. Uusitupa, E., Rahikkala, H., Sard, S., et al. (2024). Incidence of juvenile idiopathic arthritis in Finland, 2000–2020. Rheumatology, 63(9), 2355–2362. DOI: https://doi.org/10.1093/rheumatology/keae322
3. Shelepina, T. A., & Fedorov, E. S. (2011). Kachestvo zhizni bol'nykh yuvenil'nym artritom (po dannym ankety SF-36). Modern Rheumatology Journal, 5(2), 26–31. DOI: https://doi.org/10.14412/1996-7012-2011-664 (In Russian).
4. Fair, D. C., Rodriguez, M., Knight, A. M., & Rubinstein, T. B. (2019). Depression and anxiety in patients with juvenile idiopathic arthritis: Current insights and impact on quality of life, a systematic review. Open Access Rheumatology: Research and Reviews, 11, 237–252. DOI: https://doi.org/10.2147/OARRR.S174408
5. Mannion, M. L., & Cron, R. Q. (2022). Therapeutic strategies for treating juvenile idiopathic arthritis. Current Opinion in Pharmacology, 64, 102226. DOI: https://doi.org/10.1016/j.coph.2022.102226
6. Consolaro, A., Ruperto, N., Bazso, A., et al. (2009). Development and validation of a composite disease activity score for juvenile idiopathic arthritis. Arthritis & Rheumatism, 61(5), 658–666. DOI: https://doi.org/10.1002/art.24516
7. Rosina, S., Rebollo-Giménez, A. I., Tarantola, L., et al. (2024). Defining criteria for disease activity states in systemic juvenile idiopathic arthritis based on the Systemic Juvenile Arthritis Disease Activity Score. Arthritis & Rheumatology, 76(9), 1446–1454. DOI: https://doi.org/10.1002/art.42865
8. Varni, J. W., Seid, M., Smith Knight, T., et al. (2002). The PedsQL in pediatric rheumatology: Reliability, validity, and responsiveness of the Pediatric Quality of Life Inventory generic core scales and rheumatology module. Arthritis & Rheumatism, 46(3), 714–725. DOI: https://doi.org/10.1002/art.10095
9. Carle, A. C., DeWitt, E. M., & Seid, M. (2011). Measures of health status and quality of life in juvenile rheumatoid arthritis: Pediatric Quality of Life Inventory (PedsQL) Rheumatology Module 3.0, Juvenile Arthritis Quality of Life Questionnaire (JAQQ), Paediatric Rheumatology Quality of Life Scale (PRQL), and Childhood Arthritis Health Profile (CAHP). Arthritis Care & Research, 63(Suppl. 11), 438–445. DOI: https://doi.org/10.1002/acr.20560
10. Richmond, B., Sharpe, L., Boyse, J., et al. (2025). The impact of juvenile idiopathic arthritis on psychosocial outcomes: A systematic review and meta-analysis. Journal of Pediatric Psychology, 50(11), 1033–1049. DOI: https://doi.org/10.1093/jpepsy/jsaf067
11. Favier, L. A., Taylor, J., Loiselle Rich, K., et al. (2018). Barriers to adherence in juvenile idiopathic arthritis: A multicenter collaborative experience and preliminary results. The Journal of Rheumatology, 45(5), 690–696. DOI: https://doi.org/10.3899/jrheum.171087
12. Kirchner, S., Klotsche, J., Liedmann, I., et al. (2023). Adherence, helpfulness and barriers to treatment in juvenile idiopathic arthritis—Data from a German inception cohort. Pediatric Rheumatology, 21, 31. DOI: https://doi.org/10.1186/s12969-023-00811-0
13. Balay-Dustrude, E., & Shenoi, S. (2023). Current validated clinical and patient reported disease outcome measures in juvenile idiopathic arthritis. Open Access Rheumatology: Research and Reviews, 15, 189–206. DOI: https://doi.org/10.2147/OARRR.S261773
14. Gutiérrez-Suárez, R., Pistorio, A., Cespedes Cruz, A., et al. (2007). Health-related quality of life of patients with juvenile idiopathic arthritis coming from 3 different geographic areas. The PRINTO multinational quality of life cohort study. Rheumatology, 46(2), 314–320. DOI: https://doi.org/10.1093/rheumatology/kel218
15. Oliveira, S., Ravelli, A., Pistorio, A., et al. (2007). Proxy-reported health-related quality of life of patients with juvenile idiopathic arthritis: The Pediatric Rheumatology International Trials Organization multinational quality of life cohort study. Arthritis & Rheumatism, 57(1), 35–43. DOI: https://doi.org/10.1002/art.22473
16. Seid, M., et al. (2009). Disease control and health-related quality of life in juvenile idiopathic arthritis. Arthritis & Rheumatism, 61(3), 393–399. DOI: https://doi.org/10.1002/art.24477
17. Thierry, S., Fautrel, B., Lemelle, I., & Guillemin, F. (2014). Prevalence and incidence of juvenile idiopathic arthritis: A systematic review. Joint Bone Spine, 81(2), 112–117. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jbspin.2013.09.003
18. Saurenmann, R. K., Rose, J. B., Tyrrell, P., et al. (2007). Epidemiology of juvenile idiopathic arthritis in a multiethnic cohort: Ethnicity as a risk factor. Arthritis & Rheumatism, 56(6), 1974–1984. DOI: https://doi.org/10.1002/art.22709
19. Al-Mayouf, S. M., Hashad, S., Khawaja, K., et al. (2021). Cumulative damage in juvenile idiopathic arthritis: A multicenter study from the Pediatric Rheumatology Arab Group. Arthritis Care & Research, 73(4), 586–592. DOI: https://doi.org/10.1002/acr.24436
20. Volikova, S. V., Kholmogorova, A. B., & Kalina, O. G. (2013). Primenenie oprosnika detskoy depressii M. Kovak (CDI): Metodicheskie rekomendatsii. MNIIP (In Russian).
Рецензия
Дәйектеу үшін:
Ахенбекова А.Ж., Джаксыбаева И.С., Оспанова Ж.О., Рахым Г.С., Канапина А.Б. БАЛАЛАРДАҒЫ ЮВЕНИЛЬДІ ИДИОПАТИЯЛЫҚ АРТРИТ: АУРУ БЕЛСЕНДІЛІГІ, ӨМІР САПАСЫ ЖӘНЕ ПСИХОӘЛЕУМЕТТІК АСПЕКТІЛЕР. Теориялық және клиникалық медицинаның өзекті мәселелері. 2026;(3):75-90. https://doi.org/10.64854/2790-1289-2026-53-3-05
For citation:
Akhenbekova A.Zh., Jaxybayeva I.S., Ospanova Zh.O., Rakhym G.S., Kanapina A.B. JUVENILE IDIOPATHIC ARTHRITIS IN CHILDREN: DISEASE ACTIVITY, QUALITY OF LIFE, AND PSYCHOSOCIAL ASPECTS. Actual Problems of Theoretical and Clinical Medicine. 2026;(3):75-90. (In Russ.) https://doi.org/10.64854/2790-1289-2026-53-3-05
JATS XML
