SPINK1, PRSS1, CFTR, BRCA1 ЖӘНЕ BRCA2 ГЕНДЕРІН НЫСАНАЛЫ МОЛЕКУЛАЛЫҚ-ГЕНЕТИКАЛЫҚ ТЕСТІЛЕУ НӘТИЖЕЛЕРІНІҢ СПЕКТРІ: ПИЛОТТЫҚ СИПАТТАМАЛЫҚ ЗЕРТТЕУ

Өзектілігі. Генетикалық факторлар ұйқы безі ауруларына жеке бейімділіктің қалыптасуында маңызды рөл атқарады. SPINK1, PRSS1 және CFTR гендерінің нұсқалары панкреатиттің әртүрлі түрлерімен байланысты, ал BRCA1 және BRCA2 гендері негізінен тұқым қуалайтын онкологиялық бейімділік тұрғысынан маңызды. Клиникалық тәжірибеде молекулалық-генетикалық тестілеу нәтижелерін зерттеу анықталатын генетикалық өзгерістердің спектрін бағалауға және кейінгі клиникалық-генетикалық зерттеулердің бағыттарын айқындауға мүмкіндік береді.

Зерттеудің мақсаты. Бірегей пациенттер деңгейіндегі және орындалған генетикалық зерттеулер деңгейіндегі деректерді бөлек талдай отырып, пилоттық клиникалық серияда SPINK1, PRSS1, CFTR, BRCA1 және BRCA2 гендерін молекулалық-генетикалық тестілеу нәтижелерінің спектрі мен жиілігін сипаттау.

Материалдар мен әдістер. 2021-2022 жылдары Алматы қаласындағы «Медцентр - Рахат» ЖШС-де тексерілген пациенттердің деректері негізінде пилоттық ретроспективті сипаттамалық зерттеу жүргізілді. Талдауға 14 бірегей пациент және 16 молекулалық-генетикалық зерттеу нәтижесі енгізілді: SPINK1–5, PRSS1–2,CFTR–5, BRCA1/BRCA2–4. Талдау пациенттер деңгейінде және жеке зерттеулер деңгейінде бөлек жүргізілді. Санаттық көрсеткіштер n (%) түрінде берілді. Үлестер үшін Клоппер–Пирсон әдісімен екіжақты дәл 95 % сенімділік интервалдары есептелді. Статистикалық өңдеу R 4.5.2 бағдарламасында жүргізілді.

Нәтижелер. Бастапқы зертханалық қорытындыларда панкреатитке жоғары бейімділікпен байланысты деп интерпретацияланған генетикалық өзгерістер 14 пациенттің 2-еуінде анықталды (14,3 %; 95 % СИ 1,8–42,8 %). Екі жағдайда да SPINK1 p.Asn34Ser (N34S) гетерозиготалы нұсқасы тіркелді. SPINK1 бойынша жүргізілген бес зерттеудің 2-еуінде аталған нұсқа анықталды (40,0 %; 95 % СИ 5,3–85,3 %). PRSS1, CFTR және BRCA1/BRCA2 зерттеулерінде бастапқы зертханалық қорытындыларға сәйкес басқа қауіппен байланысты генетикалық өзгерістер тіркелген жоқ.

Қорытынды. Зерттелген пилоттық серияда қауіппен байланысты жалғыз генетикалық өзгеріс SPINK1 p.Asn34Ser гетерозиготалы нұсқасы болды. Іріктеменің шағын көлемі және генетикалық тестілеудің біркелкі болмауы нәтижелерді жалпылау мүмкіндігін шектейді және іріктеме көлемі үлкен, стандартталған генетикалық тестілеуді және генотип–фенотип өзара байланыстарын бағалауды қамтитын кейінгі зерттеулер жүргізу қажеттігін негіздейді.

1. Kleeff, J., Whitcomb, D. C., Shimosegawa, T., et al. (2017). Chronic pancreatitis. Nature Reviews Disease Primers, 3, 17060. DOI: https://doi.org/10.1038/nrdp.2017.60

2. Mayerle, J., Sendler, M., Hegyi, E., et al. (2019). Genetics, cell biology, and pathophysiology of pancreatitis. Gastroenterology, 156(7), 1951-1968.e1. DOI: https://doi.org/10.1053/j.gastro.2018.11.081

3. Fu, Y., & Lucas, A. L. (2022). Genetic evaluation of pancreatitis. Gastrointestinal Endoscopy Clinics of North America, 32(1), 27-43. DOI: https://doi.org/10.1016/j.giec.2021.08.006

4. Suzuki, M., Minowa, K., Nakano, S., et al. (2021). Genetic abnormalities in pancreatitis: An update on diagnosis, clinical features, and treatment. Diagnostics, 11(1), 31. DOI: https://doi.org/10.3390/diagnostics11010031

5. Wang, Q. W., Zou, W. B., Masson, E., et al. (2025). Genetics and clinical implications of SPINK1 in the pancreatitis continuum and pancreatic cancer. Human Genomics, 19(1), 32. DOI: https://doi.org/10.1186/s40246-025-00740-x

6. Wang, Y. C., Masson, E., Wang, Q. W., et al. (2025). SPINK1-related chronic pancreatitis: A model that encapsulates the spectrum of variant effects, genetic complexity, and classificatory challenges. The American Journal of Human Genetics, 112(9), 2043-2066. DOI: https://doi.org/10.1016/j.ajhg.2025.07.013

7. Phadke, M. Y., & Sellers, Z. M. (2022). Current clinical opinion on CFTR dysfunction and patient risk of pancreatitis: Diagnostic and therapeutic considerations. Expert Review of Gastroenterology & Hepatology, 16(6), 499-509. DOI: https://doi.org/10.1080/17474124.2022.2084072

8. Berke, G., Gede, N., Szadai, L., et al. (2022). Bicarbonate defective CFTR variants increase risk for chronic pancreatitis: A meta-analysis. PLOS ONE, 17(10), e0276397. DOI: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0276397

9. Paiella, S., Azzolina, D., Gregori, D., et al. (2023). A systematic review and meta-analysis of germline BRCA mutations in pancreatic cancer patients identifies global and racial disparities in access to genetic testing. ESMO Open, 8(2), 100881. DOI: https://doi.org/10.1016/j.esmoop.2023.100881

10. Bulegenova, M., Macek, M., Libik, M., et al. (2022). Mutational spectrum of the CFTR gene in the Kazakhstan population. Indian Pediatrics, 59(5), 380-383. DOI: https://doi.org/10.1007/s13312-022-2518-1

11. Richards, S., Aziz, N., Bale, S., et al. (2015). Standards and guidelines for the interpretation of sequence variants: A joint consensus recommendation of the American College of Medical Genetics and Genomics and the Association for Molecular Pathology. Genetics in Medicine, 17(5), 405-423. DOI: https://doi.org/10.1038/gim.2015.30

12. Zou, W. B., Cooper, D. N., Masson, E., et al. (2022). Trypsinogen (PRSS1 and PRSS2) gene dosage correlates with pancreatitis risk across genetic and transgenic studies: A systematic review and re-analysis. Human Genetics, 141(8), 1327-1338. DOI: https://doi.org/10.1007/s00439-022-02436-x

13. Jiang, J., Waidyaratne, G., Mussad, S., et al. (2025). Prevalence of CFTR pathogenic variants in pancreatitis: A systematic review and meta-analysis. Clinical and Translational Gastroenterology, 16(7), e00846. DOI: https://doi.org/10.14309/ctg.0000000000000846