АУЫЛДЫҚ ЖЕРЛЕРДЕГІ МЕКТЕП МЕЙІРГЕРЛЕРІНІҢ ЖҰМЫС УАҚЫТЫНЫҢ ҚҰРЫЛЫМЫ: ХРОНОМЕТРАЖДЫҚ ЗЕРТТЕУДІ ЕКІНШІЛІК ТАЛДАУ

Кіріспе. Халықаралық тәжірибе көрсеткендей, мектеп медбикелері жұмыс уақытының 36 %-ын балалармен тікелей жұмысқа, 64 %-ын өзге міндеттерге жұмсайды. Әкімшілік жұмыстардың үлесі − 22,1 %, ал балалар мен ата-аналарға арналған профилактикалық жұмыстардың үлесі − небәрі 2,8 %. Мамандардың тек 72 %-ы тұрақты жұмыс істейтіндіктен, жүктемені нормалау тәсілдерін қайта қарау қажет. Қазақстанның ауылдық мектептеріндегі медбикелер жүктемесінің құрылымы жеткіліксіз зерттелген, сондықтан жұмыс уақытын пайдалануды жан-жақты талдау маңызды.

Мақсаты: ауылдық мектептердегі мектеп мейіргерлерінің жұмыс уақытының құрылымы мен негізгі қызмет түрлерінің арақатынасын бағалау.

Материалдар мен әдістер. 9 ауылдық мектептегі 14 медбикенің жұмыс қызметіне жүргізілген хронометраждық бақылау деректеріне қайталама статистикалық талдау жүргізілді. Әрбір медбике бойынша 10 бақылау күні талданып, барлығы 140 «медбике-күн» бақылауы және жалпы ұзақтығы 76 389 минутты құрайтын 14 112 дәйекті жазба қамтылды. Әртүрлі қызмет түрлеріне жұмсалған жұмыс уақытының үлесі интервал ұзақтығын салмақ ретінде пайдалану арқылы есептелді. Айырмашылықтар мен белгісіздікті бағалау үшін кластерлік bootstrap әдісі, permutation test, Спирменнің корреляция коэффициенті және қайталама бақылауларды ескеретін mixed-effects модельдері қолданылды. Статистикалық талдау R 4.5.2 бағдарламасында жүргізілді.

Нәтижелер. Бақыланған жұмыс күнінің медианалық ұзақтығы 540 [540-595] минутты құрады. Уақыттың ең үлкен үлесі қағаз түріндегі әкімшілік жұмысқа (32,3 %) жұмсалды, одан кейін жеке үзілістер (19,5 %), клиникалық жұмыс (11,6 %) және ақпараттық жүйелердегі жұмыс (10,2 %) болды. Мектептер арасында әкімшілік қызметтің үлесі 32,2 %-дан 62,3 %-ға дейін, ал клиникалық-профилактикалық қызметтің үлесі 9,5 %-дан 32,9 %-ға дейін өзгерді. Параллель жұмыс интервалдардың 27,7 %-ында тіркелді, ал қызмет түрлері арасындағы ауысудың медианалық жиілігі сағатына 2,93 рет болды.

Қорытынды. Кең анықтама бойынша әкімшілік жүктеме мектеп мейіргерлерінің жұмыс уақытының 47,75%-ын құрады, балалармен тікелей байланыс үлесінің медианасы 14,9% [5,9–26,7] болды, ал клиникалық-профилактикалық қызмет жалпы уақыттың шамамен бестен бірін құрады. Бір және екі медбикесі бар мектептер арасында статистикалық тұрғыдан маңызды айырмашылықтар анықталған жоқ. Кадрлық қамтамасыз етуді жоспарлау кезінде оқушылар санымен қатар, міндеттердің құрылымы мен әкімшілік жүктемені де ескеру қажет.

1. Morse, B. L., Anderson, L., Combe, L. G., Delack, S., Ondeck, L., & Homme, C. (2022). U.S. school nursing job analysis. The Journal of School Nursing, 38(2), 126-137. DOI: https://doi.org/10.1177/1059840520930075.

2. Hustad, G., Bortoli, M. M. D., & Hansen, E. H. (2025). How do school nurses spend their time? A quantitative time study within Norwegian school health services. BMC Nursing, 24, 531. DOI: https://doi.org/10.1186/s12912-025-03206-6.

3. National Association of School Nurses. (2025). National Association of School Nurses (NASN) position statement: School nurse workload—Essential staffing for safe and equitable student care. The Journal of School Nursing, 41(5), 642-645. DOI: https://doi.org/10.1177/10598405251360761.

4. Willgerodt, M. A., Brock, D. M., & Maughan, E. D. (2018). Public school nursing practice in the United States. The Journal of School Nursing, 34(3), 232-244. DOI: https://doi.org/10.1177/1059840517752456.

5. Al-Moteri, M., Alzahrani, A. A., Althobiti, E. S., Plummer, V., Sahrah, A. Z., Alkhaldi, M. J., Rajab, E. F., Alsalmi, A. R., Abdullah, M. E., Abduelazeez, A. E. A., Caslangen, M.-Z. M., Ismail, M. G., & Alqurashi, T. A. (2023). The road to developing standard time for efficient nursing care: A time and motion analysis. Healthcare, 11(15), 2216. DOI: https://doi.org/10.3390/healthcare11152216.

6. Al-Yateem, N., Hajras, I., AlSaadi, A., Alkabi, S., Abdi, Z., Abdulhamed, M., Subu, M. A., Ahmed, F. R., & Saifan, A. R. (2024). Utilizing self-report diaries to explore task time distribution of school nurses in UAE. Public Health Nursing, 41(5), 1056-1063. DOI: https://doi.org/10.1111/phn.13363.

7. Endsley, P. (2017). School nurse workload: A scoping review of acute care, community health, and mental health nursing workload literature. The Journal of School Nursing, 33(1), 43-52. DOI: https://doi.org/10.1177/1059840516681423.

8. Jameson, B. E., Anderson, L. S., & Endsley, P. (2022). Identification of workload measurement indicators for school nursing practice. The Journal of School Nursing, 38(3), 287–298. DOI: https://doi.org/10.1177/1059840520946833.

9. Jameson, B. E., Engelke, M. K., Anderson, L. S., Endsley, P., & Maughan, E. D. (2018). Factors related to school nurse workload. The Journal of School Nursing, 34(3), 211-221. DOI: https://doi.org/10.1177/1059840517718063.

10. Ramos, M. M., Sebastian, R., Shattuck, D., Acosta, S., & Zamarin, K. (2024). School nursing workforce differences between urban and non-urban areas: Implications for school health services and equity. The Journal of School Nursing, 40(5), 482-490. DOI: https://doi.org/10.1177/10598405221119516.

11. Schroeder, K., Young, A., Adman, G., Ashmeade, A. M., Bonas, E., Day, S. E., & Konty, K. (2023). The association of school nurse workload with student health and academic outcomes: A cross-sectional study. The Journal of School Nursing, 39(4), 305-312. DOI: https://doi.org/10.1177/10598405211012957.