СПИЛБЕРГЕРДІҢ МАЗАСЫЗДЫҚТЫ БАҒАЛАУ САУАЛНАМАСЫН ҚАЗАҚ ТІЛІНЕ ВАЛИДАЦИЯЛАУ ЖӘНЕ МӘДЕНИ БЕЙІМДЕУ

Медицина қызметкерлердегі мазасыздықты анықтау және оның деңгейін бағалау маңызды мақсаттардың бірі болып табылады. Себебі маманның психоэмоционалдық жағдайы, оның жұмысының өнімділігі мен сапасына тікелей әсер етеді. Әлемде қазіргі уақытта мазасыздықты бағалайтын құралдар көптеп кездеседі. Сол құралдардың бірі – Спилбергердің мазасыздық пен тұлғалық бұзылыстарды анықтау сауалнамасы. Аталмыш сауалнама дүние жүзінде кең қолданылатын құралдар қатарында, алайда медицина қызметкерлеріне бейімделген валидацияланған қазақша нұсқасы жоқ.

Зерттеудің мақсаты: медицина қызметкерлерде кездесетін мазасыздықты бағалау үшін Спилбергердің мазасыздықты бағалау сауалнамасын қазақшаға аударып, мәдени-лингвистикалық бейімдеу және валидациялау.

Әдістері: Бұл көлденең зерттеуге жасы 25-45 арасындағы 51 респондент қатысты. Әдістеме тәжірибелі қос тілді маманмен бағаланып аударылды, бейімделгеннен кейін ішкі келісімділігі, түпнұсқасымен ұқсастығы және қазақша нұсқасының сенімділігі бағаланды. Құрылымдық тұрғыдан жарамдылығы факторлық талдау әдісімен бағаланды.

Нәтижелер: Ситуациялық және тұлғалық мазасыздықты бағалайтын бөлімдерде альфа-Кронбах - 0,946 және 0,892 құрап, әдістеменің ішкі келісімділігінің өте жақсы деңгейін сипаттады. Факторлық талдауда бастапқы үлгіге сәйкес келетін екіфакторлық құрылым анықталды және модельдің сәйкестігін растады.

Қорытынды: Спилбергердің мазасыздықты бағалау әдістемесінің қазақша үлгісі жоғары сенімділік пен жарамдылықты көрсетті. Әдістеме медицина саласындағы мамандарда мазасыздықты өзідігінен бағалау құралы ретінде жарамдылығын көрсетті.

1. American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). American Psychiatric Publishing. Retrieved September 16, 2025, from https://psycnet.apa.org/record/2013-14907-000.

2. Salahub, C., & Emrich, S. M. (2020). Fear not! Anxiety biases attentional enhancement of threat without impairing working memory filtering. Cognitive, Affective & Behavioral Neuroscience, 20(6), 1248-1260. DOI: https://doi.org/10.3758/S13415-020-00831-3.

3. Mussini, E., & Di Russo, F. (2023). Reduction of anticipatory brain activity in anxious people and regulatory effect of response-related feedback. Psychophysiology, 60(2), e14166. DOI: https://doi.org/10.1111/psyp.14166.

4. Wang, D. M., Lin, B., Huang, Y., Chong, Z. Y., Du, J., Yuan, Q., Tang, Y., Xu, Q., & Xu, W. (2024). Exploring neural correlates between anxiety and inhibitory ability: Evidence from task-based fNIRS. Depression and Anxiety, 2024(1), 8680134. DOI: https://doi.org/10.1155/2024/8680134.

5. Nash, K., Leota, J., Kleinert, T., & Hayward, D. A. (2023). Anxiety disrupts performance monitoring: Integrating behavioral, event-related potential, EEG microstate, and sLORETA evidence. Cerebral Cortex, 33(7), 3787-3802. DOI: https://doi.org/10.1093/cercor/bhac307.

6. Clough, B. A., Ireland, M. J., Leane, S., & March, S. (2020). Stressors and protective factors among regional and metropolitan Australian medical doctors: A mixed methods investigation. Journal of Clinical Psychology, 76(7), 1362-1389. DOI: https://doi.org/10.1002/jclp.22940.

7. Haddar, A., Sellami, I., Ghrab, M. A., Bouslama, A., Smaoui, W., Zouari, L., Dammak, M., M’rad, M. F., & Charfi, N. (2025). Stress induced by perceived radiological risk among imaging department staff. European Psychiatry, 68(1), 1155. DOI: https://doi.org/10.1192/j.eurpsy.2025.2339.

8. Spielberger, C. D., Gorsuch, R. L., & Lushene, R. E. (1970). Manual for the State-Trait Anxiety Inventory. Consulting Psychologists Press. Retrieved September 16, 2025, from https://www.advancedassessments.co.uk/resources/Mental-Health-Test.pdf.

9. Diotaiuti, P., Valente, G., Corrado, S., Tosti, B., Zanon, A., & Mancone, S. (2025). Validity and measurement invariance of abbreviated scales of the State-Trait Anxiety Inventory (STAI-Y) in a population of Italian young adults. Frontiers in Psychology, 16, 1443375. DOI: https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1443375.

10. Kaupuzs, A., Vazne, Z., & Usca, S. (2015). Evaluation of psychometric properties of the state and trait anxiety inventory scale in a student sample. In Society. Integration. Education. Proceedings of the International Scientific Conference, 1, 198-205. DOI: https://doi.org/10.17770/SIE2015VOL1.317.

11. Micallef, J., McGlangeaud-Freudenthal, N., Aurran, Y., & Julian-Reynier, C. (1998). Measurement of anxiety state in women: A short-form scale. Revue d’Épidémiologie et de Santé Publique, 46(5), 383-389. Retrieved September 16, 2025, from https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9864767/.

12. Ivanova, L. A., & Zlobina, O. Y. (2021). Anxiety, suicidal risk, and personality characteristics among medical university students. Acta Biomedica Scientifica, 6(1), 101-108. DOI: https://doi.org/10.29413/ABS.2021-6.1.15.

13. Arslan, Ü., & Aksekioğlu, B. (2017). Investigating high school students’ test anxiety levels in terms of various variables. Journal of Human Sciences, 14(4), 4884-4897. DOI: https://doi.org/10.14687/JHS.V14I4.5006.

14. Spielberger, C. D., & Khanin, Y. L. (1984). The Spielberger–Khanin State-Trait Anxiety Inventory. In R. M. Granovskaya (Ed.), Practical psychology (pp. 180–188). Leningrad University Press. Retrieved September 16, 2025, from https://www.nekrasovspb.ru/doc/18spilberg.pdf.

15. Farrukh, S., Hussain, W., & Siddiqui, Z. S. (2020). Assessment of anxiety among healthcare professionals working on frontline against COVID-19. Biomedica, 36(38), 256-260. DOI: https://doi.org/10.51441/BIOMEDICA/5-424.

16. Tavormina, G., Tavormina, M. G. M., Franza, F., et al. (2020). A new rating scale (SAVE-9) to demonstrate the stress and anxiety in healthcare workers during the COVID-19 viral epidemic. Psychiatria Danubina, 32(Suppl. 1), 5-9. Retrieved September 16, 2025, from https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32890353/.

17. Alharthy, N., Alrajeh, O. A., Almutairi, M. K., & Alhajri, A. (2017). Assessment of anxiety level of emergency health-care workers by generalized anxiety disorder-7 tool. International Journal of Applied and Basic Medical Research, 7(3), 150-154. DOI: https://doi.org/10.4103/2229-516X.212963.

18. Patel, P. B., Luck, A., & Glickman, L. (2023). Responding to the crisis in college mental health: A call to action. The Journal of Pediatrics, 257, 113390. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jpeds.2023.113390.

19. Tan, G. X. D., Soh, X. C., Hartanto, A., Goh, A. Y. H., & Majeed, N. M. (2023). Prevalence of anxiety in college and university students: An umbrella review. Journal of Affective Disorders Reports, 14, 100658. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jadr.2023.100658.

20. Quek, K. F., Low, W. Y., Razack, A. H. A., Loh, C. S., & Chua, C. B. (2004). Trait Anxiety Inventory (STAI) among urological patients: A Malaysian study. The Medical Journal of Malaysia, 59(2), 258-267. Retrieved September 16, 2025, from https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15559178/.

21. Thomas, C. L., & Cassady, J. C. (2021). Validation of the state version of the state-trait anxiety inventory in a university sample. SAGE Open, 11(3), 21582440211031900. DOI: https://doi.org/10.1177/21582440211031900.

22. Spielberger, C. D., Gorsuch, R. L., Lushene, R. E., Vagg, P. R., & Jacobs, G. A. (n.d.). State-Trait Anxiety Inventory (STAI). Statistics Solutions. Retrieved September 16, 2025, from https://www.statisticssolutions.com/free-resources/directory-of-survey-instruments/state-trait-anxiety-inventory-stai/.