БАУЫР ЦИРРОЗЫНАН ӨҢЕШ ҚАН КЕТУІМЕН АУЫРАТЫН НАУҚАСТАРДЫҢ КЛИНИКАЛЫҚ, ДЕМОГРАФИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ЗЕРТХАНАЛЫҚ-ЭНДОСКОПИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ: РЕТРОСПЕКТИВТІ ЗЕРТТЕУ

Өзектілігі. Әдетте вирустық немесе алкогольмен байланысты бауыр циррозы аясында әдетте дамитын қақпалы венадағы тұрақты жоғары қысымның салдарынан өңештің төменгі бөлігінде шырышты веналық өрімді кеңейту есебінен варикозды кеңейтілген веналар қалыптасады. Өңештің варикозды кеңейтілген тамырларынан жіті қан кету өмірге қауіп төндіретін жағдай болып табылады және қазіргі гастроэнтерология мен хирургияның өзекті проблемаларының бірі болып қала береді.

Зерттеу мақсаты. Ауруханаға жатқызу нәтижелерін бағалай отырып, бауыр циррозынан туындаған өңеш қан кетулері бар пациенттердің клиникалық-демографиялық, зертханалық және эндоскопиялық сипаттамасын жүргізу.

Материалдар мен әдістер. Порталдық гипертензиясы және өңештен қан кету белгілері бар 158 пациенттің клиникалық-демографиялық деректеріне талдау жүргізілді. Демографиялық көрсеткіштер, бауыр циррозының этиологиясы, Чайлд-Пью бойынша ауырлық дәрежесі, MELD көрсеткіші, қан жоғалту дәрежесі, қабылдау кезінде белсенді қан кетудің болуы, зертханалық көрсеткіштер, варикозды тамырлардың эндоскопиялық сипаттамалары және ауруханаға жатқызу нәтижесі бағаланды.

Нәтижелер. Өңештен қан кету әйелдерге қарағанда ерлерде жиі кездесетіні анықталды, жағдайлардың 90 %- дан астамы 40 жастан асқан науқастарда байқалды. 63,9 %жағдайда варикозды тамырлар өңештің төменгі үштен бір бөлігінде локализацияланған және пациенттердің 75,3 %-. қан жоғалтудың ауыр дәрежесі тіркелген.

Қорытындылар. Нәтижелер болжамды анықтау және емдеудің оңтайлы тактикасын таңдау үшін маңызды практикалық мәнге ие.

1. Zia, H. A., Aby, E. S., & Rabiee, A. (2021). An update on the management of esophageal variceal hemorrhage. Clinical Liver Disease, 18(4), 179-183. DOI: https://doi.org/10.1002/cld.1108.

2. Pfisterer, N., Unger, L. W., & Reiberger, T. (2021). Clinical algorithms for the prevention of variceal bleeding and rebleeding in patients with liver cirrhosis. World Journal of Hepatology, 13(7), 731-746. DOI: https://doi.org/10.4254/wjh.v13.i7.731.

3. de Franchis, R., Bosch, J., Garcia-Tsao, G., Reiberger, T., Ripoll, C., & Baveno VII Faculty. (2022). Baveno VII – Renewing consensus in portal hypertension. Journal of Hepatology, 76(4), 959-974. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jhep.2021.12.022.

4. Mohanty, A., & Garcia-Tsao, G. (2024). Management of acute variceal bleeding. Clinical Liver Disease, 23(1), e0176. DOI: https://doi.org/10.1097/CLD.0000000000000176.

5. Kaplan, D. E., Ripoll, C., Thiele, M., Fortune, B. E., Simonetto, D. A., Garcia-Tsao, G., & Bosch, J. (2024). AASLD practice guidance on risk stratification and management of portal hypertension and varices in cirrhosis. Hepatology, 79(5), 1180-1211. DOI: https://doi.org/10.1097/HEP.0000000000000647.

6. Garcia-Tsao, G., Abraldes, J. G., Berzigotti, A., & Bosch, J. (2017). Portal hypertensive bleeding in cirrhosis: Risk stratification, diagnosis, and management: 2016 practice guidance by the American Association for the Study of Liver Diseases. Hepatology, 65(1), 310-335. DOI: https://doi.org/10.1002/hep.28906.

7. Diaz-Soto, M. P., & Garcia-Tsao, G. (2022). Management of varices and variceal hemorrhage in liver cirrhosis: A recent update. Therapeutic Advances in Gastroenterology, 15, 17562848221101712. DOI: https://doi.org/10.1177/17562848221101712.

8. Gralnek, I. M., Camus Duboc, M., Garcia-Pagan, J. C., Fuccio, L., Karstensen, J. G., Hucl, T., Jovanovic, I., Awadie, H., Hernandez-Gea, V., Tantau, M., Ebigbo, A., Ibrahim, M., Vlachogiannakos, J., Burgmans, M. C., Rosasco, R., & Triantafyllou, K. (2022). Endoscopic diagnosis and management of esophagogastric variceal hemorrhage: European Society of Gastrointestinal Endoscopy (ESGE) guideline. Endoscopy, 54(11), 1094-1120. DOI: https://doi.org/10.1055/a-1939-4887.

9. Garbuzenko, D. V. (2024). Contemporary concepts of prevention and management of gastroesophageal variceal bleeding in liver cirrhosis patients. World Journal of Hepatology, 16(2), 126-134. DOI: https://doi.org/10.4254/wjh.v16.i2.126.

10. Edelson, J., Basso, J. E., & Rockey, D. C. (2021). Updated strategies in the management of acute variceal haemorrhage. Current Opinion in Gastroenterology, 37(3), 167-172. DOI: https://doi.org/10.1097/MOG.0000000000000723.

11. Reiberger, T., & Mandorfer, M. (2017). Beta-adrenergic blockade and decompensated cirrhosis. Journal of Hepatology, 66(4), 849-859. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jhep.2016.11.001.

12. Lee, E. W., Eghtesad, B., Garcia-Tsao, G., et al. (2024). AASLD practice guidance on the use of TIPS, variceal embolization, and retrograde transvenous obliteration in the management of variceal hemorrhage. Hepatology, 79(1), 224-250. DOI: https://doi.org/10.1097/HEP.0000000000000530.

13. Shi, Y., Zhang, X., Wong, T., Yan, T., Henry, L., Cheung, R., & Nguyen, M. H. (2025). Sex differences in risk of adverse liver events in patients with cirrhosis. JAMA Network Open, 8(7), e2523674. DOI: https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2025.23674.

14. Pallio, S., Melita, G., Shahini, E., Vitello, A., Sinagra, E., Lattanzi, B., Facciorusso, A., Ramai, D., & Maida, M. (2023). Diagnosis and management of esophagogastric varices. Diagnostics, 13(6), 1031. DOI: https://doi.org/10.3390/diagnostics13061031.